سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )

760

تاريخ ايران ( فارسى )

دانست در قسطنطنيه به عمل آورده و درازاى آن منطقهء بيطرف در ايران بمنطقهء بريتانيا اضافه شود . با وجود اينها اگر در سياست چهل سالهء گذشته ما دقت شود كسى نميتواند مساعى بيغرضانهء دولت انگليس را كه ايران را از افتادن در حال هرج‌ومرج نوميدانه باز داشته است انكار كند ، چه محققا انگلستان بدفعات ايران را نجات داده است . اوضاع ايران پس از جنگ بزرگ شبيه باوضاعى بود كه پس از جنگ دوم افغانستان باعث اضطراب و نگرانى بسيار انگلستان شده بود و در هردو مورد با ظهور مرد توانائى ، امير عبد الرحمن در افغانستان و رضا شاه در ايران ، كه ثابت كردند منجى كشورشان ميباشند مشكلاتى كه وجود داشت تماما حل گرديد . دومين هيئت مالى آمريكائى 25 - 1922 در فصل 84 عدم موفقيت مستر مورگان شوستر در سال 1911 شرح داده شد ، ولى يازده سال بعد اوضاع به كلى تغيير يافت . ايران در فوريه 1921 قرارداد ايران و انگليس را لغو ساخته و در همان ماه روسيه تمام قروض و مطالبات خود را بموجب عهدنامه‌اى كه امضاء شد بايران واگذار نمود . انگليس‌ها هرچند كه از پيش‌آمد اوضاع موقتا ناراضى بودند از آمدن مستشار مالى دكتر ميلسپو « 1 » كه بتدريج بر اوضاع مشكل مسلط شد خوشحال كشتند . مستشار آمريكائى با كومك شاه‌كارهاى مفيد زيادى انجام داد . ميلسپو در كتاب خود راجع به اين موضوع ميگويد كه عايدات زياد شدند ، صرفه‌جوئى به عمل آمد ، اعتبار دولت بالا رفت و اصل تعديل بودجه و افزودن ماليات براى ازدياد مخارج مورد قبول پارلمان قرار گرفت . « 2 » چند ماه قبل از انقضاى قرارداد دكتر ميلسپو دولت ايران تصميم گرفت از اختياراتش بكاهد . دولت در نظر داشت كه در صورت بروز اختلاف بين او و وزير دارائى موضوع به هيئت وزيران يا مجلس شورايملى ارجاع شود ولى ميلسپو درخواست ميكرد كه مثل كنترات سابق او حق ارجاع به مجلس و منحصرا به مجلس باشد . دولت ايران آن را رد كرد و تصميم گرفت مشاورين مالى ديگر مانند آلمانى و سويسى كه اختياراتشان دقيقا محدود

--> ( 1 ) - Dr . Millspaugh ( 2 ) - رجوع شود به « وظيفه و كار امريكائيان در ايران » 1926 صفحه 130 . ( مؤلف ) .